Koncepcja wyposażenia pilotów wojskowych w broń strzelecką, przeznaczoną do przetrwania po katapultowaniu się ze zniszczonej maszyny, uległa na przestrzeni dekad fundamentalnej ewolucji. Jeszcze w okresie zimnej wojny głównym zagrożeniem dla zestrzelonego lotnika była nieprzyjazna natura, brak pożywienia i ekstremalne warunki pogodowe. Ówczesna doktryna zakładała, że schwytany pilot będzie traktowany zgodnie z konwencjami genewskimi. Wczesne zestawy przetrwania skupiały się więc na zminiaturyzowanych narzędziach do zdobywania pożywienia (ang. foraging). Współczesne pole walki drastycznie jednak ten pogląd zrewidowało.
Zmiana paradygmatu – od walki w dziczy do walki o życie
Rozwój terroryzmu i udział sił nieregularnych w konfliktach sprawiły, że zestrzeleni lotnicy stali się niezwykle cennymi celami propagandowymi. Przełomowym momentem, który obnażył archaiczność dotychczasowego wyposażenia, było zestrzelenie jordańskiego myśliwca F-16 w grudniu 2014 roku nad Syrią. Pilot, Moaz Al Kasasbeh, po udanym katapultowaniu się nad terytorium tzw. Państwa Islamskiego (ISIS), dysponował jedynie standardowym pistoletem. W starciu z przeważającymi siłami wroga nie miał szans – został schwytany i brutalnie zamordowany.
To wydarzenie wywołało wstrząs w siłach koalicyjnych. Holenderskie Siły Powietrzne zareagowały natychmiast, wyposażając w 2015 roku swoich pilotów w pistolety maszynowe B&T MP9 (kaliber 9x19 mm). Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych (USAF) podeszły do problemu systemowo, inicjując program stworzenia broni zapewniającej siłę ognia standardowego piechura, ale w formacie mieszczącym się pod fotelem katapultowym. Tak narodził się system GAU-5A Aircrew Self Defense Weapon (ASDW).
Krótki przegląd lotniczej broni przetrwania
Aby docenić innowacyjność GAU-5A, warto spojrzeć na historyczne platformy, projektowane głównie pod kątem polowania na drobną zwierzynę.
Tabela 1: Historyczne konstrukcje przetrwania
| Model | Rodzaj i system | Kaliber | Waga | Długość lufy | Pojemność |
|---|---|---|---|---|---|
| M6 Aircrew Survival Weapon | Broń łamana, dwulufowa | .22 Hornet / .410 bore | 2,06 kg | 14 cali (356 mm) | 1 szt. na lufę |
| ArmaLite AR-5 (MA-1) | Karabin powtarzalny | .22 Hornet | 1,13 kg | 14 cali (356 mm) | 5 nabojów |
| ArmaLite AR-7 Explorer | Samopowtarzalny | .22 LR | ok. 1,5 kg | 16,1 cala (406 mm) | 8 nabojów |
Pierwszą zorganizowaną próbą był wprowadzony w 1952 roku model M6 – niezawodna, dwulufowa "nadlufka". Oferowała jeden strzał z małego kalibru karabinowego i jeden ze strzelby, co w przypadku obrony przed uzbrojonym człowiekiem równało się wyrokowi śmierci. Z kolei słynny, samopowtarzalny AR-7 (chowany we własnej wodoodpornej kolbie) zyskał wprawdzie status ikony popkultury, ale niska moc naboju bocznego zapłonu całkowicie wykluczyła go z nowoczesnego arsenału lotniczego.
Dlaczego zrezygnowano z broni klasy PDW?
Naturalnym krokiem wydawało się sięgnięcie po broń obrony osobistej, czyli PDW (ang. Personal Defense Weapon). Słynne konstrukcje takie jak belgijski FN P90 (kaliber 5.7x28 mm) czy niemiecki Heckler & Koch MP7 (4.6x30 mm) stworzono właśnie dla załóg wozów bojowych i logistyków. Dlaczego więc Amerykanie z nich zrezygnowali?
Poszło o logistykę i pamięć mięśniową. Wprowadzanie zupełnie nowego, nietypowego kalibru do każdej bazy na świecie byłoby koszmarem zaopatrzeniowym. Zamiast tego zdecydowano się zminiaturyzować powszechnie używany karabinek M4 (kaliber 5.56x45 mm NATO). Zapewnia to identyczną z perspektywy żołnierza obsługę broni (ang. manual of arms), co w sytuacji skrajnego stresu eliminuje ryzyko pomyłki.
Anatomia GAU-5A ASDW: inżynieryjny majstersztyk
Realizację projektu powierzono rusznikarzom z Air Force Gunsmith Shop w Teksasie. Zamiast wydawać miliony na badania, zmodyfikowali oni zalegające w magazynach karabinki M4, wykorzystując gotowe elementy z rynku cywilnego (ang. Commercial Off-The-Shelf – COTS). Całkowity koszt prac wyniósł zaledwie ok. 10,4 mln PLN, a koszt modyfikacji pojedynczej sztuki zamknął się w rewelacyjnej kwocie ok. 3850 PLN.
Kluczowym wyzwaniem była balistyka. Amunicja 5.56 mm zadaje optymalne obrażenia, gdy pocisk ulega fragmentacji, a do tego potrzebna jest wysoka prędkość wylotowa. Zamiast modnych u komandosów bardzo krótkich, 10-calowych luf, zastosowano kompromisową lufę o długości 12,5 cala (ok. 317 mm). Dzięki temu pocisk opuszcza ją z prędkością niemal 800 m/s, co gwarantuje płaską trajektorię i skuteczność na dystansach przekraczających 200 metrów.
Innowacja z rynku cywilnego – system Cry Havoc
Broń z 12,5-calową lufą nie zmieściłaby się pod fotelem. Rozwiązaniem okazał się komercyjny zestaw firmy Cry Havoc Tactical – Quick Release Barrel (QRB). Pozwala on na fizyczne odłączenie lufy wraz z przewodem gazowym od komory zamkowej bez użycia narzędzi.
- Szybkość i niezawodność: Podczas katapultowania pilot doświadcza gigantycznych przeciążeń. Pod wpływem adrenaliny precyzyjna motoryka zanika. System Cry Havoc jest z założenia "idiotoodporny" – wymaga zaledwie prostego wciśnięcia lufy w komorę i zapięcia masywnych klamer. Wyćwiczony lotnik składa broń w zaledwie 10 sekund.
- Celność na poziomie snajperskim: Mimo składanej konstrukcji, zestaw charakteryzuje się genialną powtarzalnością. Podczas testów instruktorzy potrafili uzyskać z niego skupienie poniżej jednej minuty kątowej (Sub-MOA) na dystansie 91 metrów, strzelając seriami w okrąg wielkości monety.
Dla maksymalnej oszczędności miejsca zastosowano także płasko składany chwyt pistoletowy z polimeru (izraelski model FAB Defense AGF-43S) oraz zrezygnowano z kruchej optyki na rzecz składanych przyrządów mechanicznych ze stali. Broń po odchudzeniu waży niewiele ponad 3 kg.
Wnętrze fotela ACES II: coś więcej niż karabin
Karabinek to tylko ułamek sprzętu. Cały zestaw (ang. Survival Kit Container Assembly) zamknięty jest w zasobniku z włókien węglowych o wymiarach zaledwie ok. 40 x 35 x 9 cm, na którym pilot siedzi w trakcie lotu. W tym ciasnym pudełku o wadze do 18 kg, obok rozebranego GAU-5A i czterech 30-nabojowych magazynków, kryją się niesamowite technologie.
Zaawansowana hemostatyka
Znajdujące się w pakiecie medycznym gazy przypominają bardziej science fiction niż zwykłe opatrunki.
- QuikClot Combat Gauze: Wykorzystuje kaolin (specjalnie przetworzony minerał), który przy kontakcie z krwią drastycznie przyspiesza naturalny proces jej krzepnięcia.
- Celox Gauze: Oparty na chitozanie (polisacharydzie pozyskiwanym ze skorupek morskich krewetek). Cząsteczki chitozanu mają ładunek dodatni, dzięki czemu fizycznie przyciągają ujemnie naładowane czerwone krwinki. System ten potrafi zakleić ranę nawet u pacjenta w głębokiej hipotermii, którego naturalne zdolności koagulacji całkowicie ustały.
Komunikacja XXI wieku
Przestarzałe radia nadające sygnały ciągłe to przeszłość – sygnał analogowy jest zbyt łatwy do namierzenia przez wroga. Dziś zestaw ACES II ukrywa zminiaturyzowaną cyfrową radiostację AN/PRC-112G (z wbudowanym GPS). Komunikacja odbywa się niemal bezgłośnie. Urządzenie odbija sygnał od satelity, pozwalając w ułamku sekundy wysłać zaszyfrowaną paczkę danych z dokładną lokalizacją, nie zdradzając tym samym pozycji lotnika pobliskim patrolom.
Wschodnia filozofia i polska perspektywa
Zrozumienie ewolucji tej doktryny wymaga spojrzenia za żelazną kurtynę. Sowieci już po doświadczeniach wojny w Afganistanie wprowadzili subkarabinek AKS-74U "Krinkov" (kaliber 5.45x39 mm). Ważący zaledwie 2,7 kg i wyposażony w krótką lufę ze zintegrowanym urządzeniem rozprężnym, mieścił się w ciasnych kokpitach. Jednak krótsza lufa i specyficzna konstrukcja sprawiały, że była to raczej głośna broń o ogniu zaporowym niż precyzyjne narzędzie do walki na dystansach, jakie daje amerykański system QRB.
Rozwój zachodnich zestawów ewakuacyjnych nie powinien uciec uwadze polskich planistów zbrojeniowych. Nasze Siły Powietrzne opierają się na zaawansowanych myśliwcach F-16 C/D Block 52+, odbierają pierwsze egzemplarze uderzeniowych FA-50 (docelowo w mocno zmodernizowanej polskiej wersji FA-50PL), a na horyzoncie widnieją F-35 Husarz. Maszyny te dysponują systemami ewakuacji klasy ACES II lub ich nowoczesnymi pochodnymi.
Obecnie polscy lotnicy mogą polegać głównie na broni krótkiej (np. VIS 100), co na współczesnym polu walki daje niewielkie szanse w starciu ze zmilitaryzowanym przeciwnikiem w kamizelce kuloodpornej. Ciekawym rozwiązaniem dla polskiego lotnictwa mogłoby być oparcie dedykowanej broni przetrwania na polskim Modułowym Systemie Broni Strzeleckiej (MSBS Grot) z Fabryki Broni w Radomiu. Grot słynie z odporności na skrajne zabrudzenia (co udowodnił w trakcie działań za naszą wschodnią granicą) oraz niezawodnego systemu odprowadzania gazów z krótkim skokiem tłoka. Problem wielkości komory (co u amerykanów rozwiązano złączem dla luf 12,5 cala) mógłby u nas zostać zniwelowany przez zastosowanie bardzo krótkich wariantów lufowych (np. Grot S10) połączonych z odpowiednikiem szybkozłączki lufy, lub zaadaptowanie do zestawu przetrwania ultrakompaktowej wersji bezkolbowej (tzw. Grot B, bullpup).
Podsumowanie
Wprowadzenie GAU-5A ASDW do arsenału sił powietrznych to koniec epoki, w której jedynym orężem rozbitka była motywacja, wędka i krótki pistolet. To sprzęt, który zmienia samotnego, zestrzelonego lotnika w wysoce mobilny i ufortyfikowany jednoosobowy oddział, zdolny odeprzeć nacierający patrol wroga w oczekiwaniu na śmigłowce ratunkowe. Uzbrojony w precyzyjny karabin, zaawansowane środki tamujące krwotoki i satelitarną cyfrową komunikację pilot nie jest już tylko ofiarą czekającą na ratunek – stał się pełnoprawnym i niezwykle niebezpiecznym graczem na planszy współczesnego teatru działań zbrojnych.
