GPS kłamie, kompas nie. Spoofing na Bałtyku

Żyjemy w wygodnej iluzji. Dla większości z nas nawigacja to po prostu niebieska kropka na ekranie smartfona, która z metrową dokładnością prowadzi nas do celu, omijając korki w Warszawie czy wskazując najlepszą pizzerię w Krakowie. Przyzwyczailiśmy się, że sygnał GPS jest jak powietrze – darmowy, wszędzie dostępny i niezawodny.

Jednak musimy wylać na ten cyfrowy optymizm kubeł zimnej wody. Analiza sytuacji w regionie Morza Bałtyckiego z ostatnich lat oraz wnioski płynące z konfliktu za naszą wschodnią granicą są brutalne. W razie poważnego kryzysu – od ataku hakerskiego na energetykę po działania zbrojne – systemy nawigacji satelitarnej "padną" jako jedne z pierwszych.

W tym materiale nie będziemy namawiać Was do sentymentalnego powrotu do przeszłości. Pokażemy Wam twarde dane i udowodnimy, że w nowoczesnym survivalu mapa papierowa to nie relikt, ale potężne, autonomiczne narzędzie przetrwania.

Fizyka nie wybacza, czyli dlaczego GPS jest tak łatwo zagłuszyć

Aby zrozumieć skalę problemu, musimy zejść do poziomu fizyki. System GPS to konstelacja satelitów orbitujących około 20 000 kilometrów nad naszymi głowami. Sygnał, który dociera do Waszego telefonu, jest niewyobrażalnie słaby. Eksperci porównują jego moc do światła 20-watowej żarówki, na którą patrzymy z odległości… 20 tysięcy kilometrów.

Co to oznacza w praktyce? Że ten sygnał niezwykle łatwo "zagłuszyć". Nie potrzeba do tego kosmicznej technologii. Wystarczy naziemny nadajnik o mocy kilku watów (dostępny niestety nawet na czarnym rynku), aby lokalnie "przekrzyczeć" satelity. To klasyczna asymetria: miliardowe inwestycje w infrastrukturę kosmiczną mogą zostać zneutralizowane przez tanie urządzenia zakłócające.

Zabawa w chowanego na Bałtyku i widmo spoofingu

Mieszkańcy polskiego wybrzeża w ostatnich latach mogli na własnej skórze odczuć, czym jest walka radioelektroniczna (WRE). Region Bałtyku stał się poligonem doświadczalnym. Jeszcze do niedawna mieliśmy do czynienia głównie z jammingiem (zagłuszaniem). To sytuacja prosta: telefon traci zasięg, aplikacja krzyczy "szukam sygnału GPS". Wiemy, że coś jest nie tak.

Jednak rok 2025 przyniósł coś znacznie gorszego – spoofing.

Ważne: Spoofing to technika, w której wrogie systemy nie zagłuszają sygnału, ale go fałszują. Wasz telefon "myśli", że widzi satelity, ale otrzymuje od nadajnika naziemnego fałszywe dane o pozycji.

Skutki?

• Teleportacja: Jesteście w centrum Gdyni, a Google Maps pokazuje, że znajdujecie się na środku Zatoki Puckiej lub na lotnisku (to celowy zabieg, by uziemić cywilne drony, które mają wbudowane strefy zakazu lotów).
• Pułapka: W sytuacji ewakuacji nawigacja może pokazywać, że droga jest bezpieczna, podczas gdy w rzeczywistości kieruje Was prosto w korek lub strefę zagrożenia.

Statystyki serwisu GPSJAM czy raporty firm analitycznych są alarmujące – w samym drugim kwartale ubiegłego roku liczba incydentów zakłócania w naszym regionie wzrosła o ponad 500%. Źródła tych anomalii często prowadzą w stronę Obwodu Królewieckiego.

Kiedy miasto gaśnie, czyli problem zasilania

Drugim, często pomijanym aspektem, jest prąd. Wasza mapa w telefonie to nie statyczny obrazek – to usługa strumieniowania danych (streaming). Wymaga działających serwerów i, co kluczowe, działających stacji bazowych (BTS) telefonii komórkowej.

Wielu z nas żyje w przekonaniu, że jak w domu braknie prądu, to "komórka będzie działać". Tak, ale krótko.

1. Węzły kluczowe sieci mają agregaty i zapas paliwa na ok. 72 godziny.
2. Lokalne nadajniki (BTS), z którymi łączy się Twój telefon, mają zazwyczaj baterie podtrzymujące na zaledwie 2 do 4 godzin.

Gdy dochodzi do blackoutu, sieci są momentalnie przeciążone (network congestion). Wszyscy dzwonią do bliskich, sprawdzają wiadomości. Zużycie energii rośnie lawinowo. Po kilku godzinach od wyłączenia prądu w dużej aglomeracji, mapy online przestaną się ładować. Po dobie – bez własnego powerbanka czy panelu solarnego – sam smartfon stanie się przyciskiem do papieru.

Twój telefon to cyfrowa latarnia w ciemnym lesie

Wojna na Ukrainie dała nam bolesną lekcję z zakresu SIGINT (Signals Intelligence – rozpoznanie sygnałów elektromagnetycznych). W strefie konfliktu włączony telefon to cel.

Rosyjskie systemy (takie jak kompleks Leer-3) potrafią lokalizować urządzenia GSM z dużą precyzją, nawet jeśli nie prowadzicie rozmowy. Wystarczy, że telefon loguje się do sieci. Tragiczny przykład z Makiejewki (Nowy Rok 2023), gdzie zgrupowanie rosyjskich żołnierzy zostało namierzone przez Ukraińców właśnie dzięki masowej aktywności ich telefonów, pokazuje jedno: emisja sygnału to ryzyko śmierci.

Mapa papierowa jest pasywna. Nie świeci, nie wysyła fal radiowych, nie zużywa baterii. Jest "niewidzialna" dla systemów zwiadowczych wroga.

Gdzie szukać dobrych map w Polsce?

Skoro wiemy "dlaczego", przejdźmy do konkretów: "skąd". Wielu preppersów szuka drogich map zagranicznych, nie wiedząc, że Polska dysponuje zasobami kartograficznymi na światowym poziomie, które są dostępne dla obywateli (często za darmo!).

1. Geoportal i baza BDOT10k – Święty Graal preppersa

Państwowy serwis Geoportal.gov.pl to kopalnia wiedzy. Najważniejszym zasobem jest tam baza BDOT10k (Baza Danych Obiektów Topograficznych) w skali 1:10 000.

• Dlaczego to jest ważne? W tej skali 1 cm na mapie to 100 metrów w terenie. Widać każdy budynek, płot, bramę wjazdową, rów melioracyjny czy rodzaj nawierzchni drogi. To absolutnie kluczowe przy planowaniu ucieczki z miasta pieszo.
• Jak to zdobyć? Główny Urząd Geodezji i Kartografii (GUGiK) uwolnił te dane. Możecie wejść na Geoportal, włączyć warstwę "Skorowidze" -> "Opracowania topograficzne" i pobrać gotowe arkusze w formacie PDF do wydruku. Za darmo.

2. Wojskowe Zakłady Kartograficzne (WZK)

Jeśli szukacie czegoś w standardzie zbliżonym do NATO, polecamy mapy topograficzne 1:50 000 wydawane przez WZK. Dostępne są w niektórych sklepach militarnych i Wojewódzkich Ośrodkach Dokumentacji Geodezyjnej. Ich zaletą jest często naniesiona siatką kilometrowa, o której za chwilę.

3. Mapy turystyczne (np. Compass, Galileos)

Świetne w góry i do lasu (pokazują szlaki, wiaty, źródła wody), ale w mieście ustępują dokładnością mapom topograficznym. Warto je mieć jako uzupełnienie do ewakuacji poza teren zabudowany.

Język kryzysu: Dlaczego MGRS jest lepszy od współrzędnych geograficznych?

Jeśli kiedykolwiek próbowaliście przekazać komuś przez radio swoją pozycję w formacie: "52 stopnie, 13 minut, 47 przecinek 1 sekundy Północ...", wiecie, że to koszmar. Łatwo o pomyłkę, a obliczenie odległości w głowie jest niemożliwe.

Służby ratownicze i wojsko (WOT, Straż Pożarna) pracują na systemie siatkowym MGRS (Military Grid Reference System), wywodzącym się z cywilnego UTM.

• Świat podzielony jest na kwadraty. Polska leży w strefach 33U, 34U i 35U.
• Pozycja wygląda np. tak: DC 123 456.
• Jest to proste jak gra w statki. Podajesz kwadrat i cyfry precyzujące.
• Co najważniejsze – system jest metryczny. Jeśli siatka na mapie ma kwadraty 1x1 km, to widzisz od razu: "jestem dwa kwadraty od celu", czyli mam 2 kilometry marszu.

Rada dla Was: Jeśli drukujecie mapę z Geoportalu, weźcie długą linijkę i cienkopis. Połączcie znaczniki na brzegach mapy (tzw. ticks), aby narysować na niej kratownicę. To zmieni zwykły obrazek w profesjonalne narzędzie nawigacyjne.

Nawigacja w zrujnowanym mieście (Urban Survival)

Scenariusz katastroficzny (wojna, trzęsienie ziemi) zmienia miasto nie do poznania. Znikają znaki drogowe, budynki zamieniają się w gruzy, ulice przestają istnieć. Jak się odnaleźć?

1. Logika numeracji: W Polsce numeracja budynków zazwyczaj rośnie zgodnie z biegiem rzeki (np. Wisły) lub od centrum na zewnątrz. Numery nieparzyste są zazwyczaj po lewej stronie. To prosty kompas.
2. Poręcze (Handrails): Zamiast szukać punktu, szukaj linii. Rzeka, tory kolejowe, linia wysokiego napięcia. Nawet jeśli tory są zniszczone, nasyp kolejowy pozostanie widoczny i doprowadzi Cię do celu.
3. Skyline (Linia horyzontu): Gdy na poziomie ulicy panuje chaos, patrz w górę. Wysokie kominy, wieże kościelne, charakterystyczne biurowce – to Twoje latarnie morskie. Zaznacz je na swojej mapie ewakuacyjnej, póki jeszcze stoją.
4. Ograniczniki (Backstops): Wyznacz na mapie obiekt "za celem" (np. autostrada). Jeśli do niej dotrzesz, wiesz, że minąłeś cel i musisz zawrócić. To chroni przed błądzeniem w nieskończoność.

Warsztat: Jak zabezpieczyć papier przed polską jesienią?

Mapa prosto z drukarni nie przeżyje 15 minut w deszczu czy błocie. Laminowanie jest popularne, ale sprawia, że mapa jest sztywna i błyszczy w słońcu. My polecamy starą metodę "komandosa" z użyciem silikonu.

Przepis na impregnację:

1. Kupcie tubkę zwykłego, bezbarwnego silikonu sanitarnego (koszt ok. 20-30 PLN).
2. Rozcieńczcie go z rozpuszczalnikiem (benzyna ekstrakcyjna lub terpentyna) w proporcji, która da konsystencję rzadkiej zupy.
3. Pędzlem pomalujcie mapę tym roztworem.
4. Papier "wypije" silikon. Po wyschnięciu rozpuszczalnika mapa będzie wodoodporna, elastyczna, cicha (nie szeleszci!) i – co najlepsze – będzie można po niej pisać ołówkiem i zmazywać gumką.

Dla bardziej wymagających pozostaje druk na Tyveku (syntetyczny papier budowlany) – jest niemal niezniszczalny, ale taka usługa w drukarni będzie kosztować więcej.

Podsumowanie: Suwerenność w plecaku

Posiadanie mapy papierowej to akt niezależności. W świecie, w którym dostęp do informacji jest licencjonowany, subskrybowany i zależny od "kresek baterii", kawałek papieru z topografią terenu daje Wam przewagę.

Wnioski z naszej analizy są proste: w obliczu zagrożeń hybrydowych, podatności sieci energetycznej i łatwości zakłócania GPS, odpowiednio przygotowana mapa regionu (najlepiej "dziesiątka" z Geoportalu) to najważniejsza "aplikacja", jaką możecie mieć. Nie da się jej zhakować, wyłączyć zdalnie ani rozładować.

Zestawienie typów map w sytuacjach awaryjnych

Co możesz zrobić już dziś? Wejdź na Geoportal, znajdź swoją dzielnicę, pobierz arkusz BDOT10k i wydrukuj go chociażby w formacie A3. To żaden koszt, a może okazać się najlepszą inwestycją w Twoje bezpieczeństwo.